Sanitair en drinken in basisonderwijs


In 2004 werd in alle Gentse kleuter- en basisscholen vragenlijsten afgenomen door de medewerkers van de Centra voor Leerlingenbegeleiding. Van de 109 scholen namen 90 scholen deel aan het onderzoek. Zij geven onderdak aan 16 666 leerlingen.

De aard van het onderzoek laat niet altijd toe om lineaire verbanden te leggen tussen het cijfermateriaal en praktijk. Daarom spreken cijfers soms minder duidelijke taal dan de bemerkingen die meegegeven werden.



Toiletvoorzieningen

Privacy is een belangrijk aspect om rustig en ontspannen te plassen. In de praktijk vindt men toch een aantal scholen (6.4%) die problemen hebben met de sloten en kiezen 5 scholen om geen sloten te plaatsen op de toiletten in de kleuterblok. In de bevraging werd niet gepeild naar de hoogte van de deuren. Er is een tendens naar het installeren van volle deuren. Op zich een positieve evolutie maar dit heeft zo zijn gevolgen voor het gebruik van de sloten, nl. kinderen die zich opsluiten… en dan.



Beschikbaarheid toiletten

329 urinoirs        
46 potjes
275 kindertoiletten
329 volwassen toiletten voor volwassenen
35 voetbankje en 18 inlegbrillen
Maar liefst 114 toiletten beschikten niet over een wc-bril.

979 toiletten voor 16 666 leerlingen, hierbij wordt geen rekening gehouden met jongens/meisjes (piscines) of toegankelijkheid WC volwassenen voor leerlingen. Van al deze toiletvoorzieningen zijn er op 21 scholen toiletten die buiten gebruik zijn. Een voorzichtige schatting laat ons vermoeden dat 1 toilet op 20 kinderen beschikbaar is. Of anders verwoord: elk kind heeft ongeveer een halve minuut de tijd om zijn plas te doen tijdens de speeltijd.Terwijl een ‘normaal’ toiletbezoek ongeveer 3 minuten vergt. In sommige scholen zal de situatie veel beter zijn, in andere scholen zal dit echter nog slechter zijn. Algemeen kan men aannemen dat er te weinig toiletten beschikbaar zijn.

Urinoirs vormen nog steeds een belangrijk aandeel in de toiletvoorzieningen. Deze urinoirs zorgen vaak voor geuroverlast en stimuleren jongens om staand te plassen. Om gezondheidsredenen raden we echter aan om zittend te plassen.  

Hulpmiddelen als voetbankjes en inlegbrillen zijn weinig aanwezig.

Ruim 18% van de toiletten moeten het doen zonder WC-bril.  In 7 scholen zitten alle kinderen op een koude toiletrand.




Toiletpapier

In de meeste scholen is er in alle wc’s toiletpapier beschikbaar.  Toch geven nog 9 scholen aan dat dit niet het geval is. Er bestaan nog steeds scholen waar toiletpapier wordt uitgedeeld door leerkrachten;  soms op de speelplaats of enkel op vraag van het kind.  Een vaak gehoorde opmerking: anders steken ze hele rollen in de toiletten, ze spelen er toch maar mee,…




Eerst plassen, dan handen wassen.

In alle scholen zijn wasbakken aanwezig. Zeep is in 7scholen niet aanwezig. De handdoeken zijn frequent afwezig.




Onderhoud


Het dagelijks onderhoud van de toiletten is een noodzakelijkheid om de toiletten hygiënisch te houden. Maar in 32% van de scholen is er geen dagelijks onderhoud. Dit in het licht van de toiletbezoeken is toch een opmerkelijk gegeven: 1 toilet voor 20 kinderen, 3 toiletbezoeken per dag per kind = 60 toiletbezoeken per dag per toilet! Een dergelijk toiletgebruik vraagt eerder een onderhoud na elke speeltijd.




Plasbeleid

Er zijn heel wat verschillende regels en visies over het al of niet mogen gaan plassen tijdens de les. De leerkrachten zijn niet allen afzonderlijk bevraagd, maar het is wel duidelijk dat men meestal toegeeflijk is om kinderen te laten plassen. Toch zien we heel wat beperkingen en regels die kinderen moeten respecteren vooraleer de klas te mogen verlaten. Daarbij komt dat het schoolbeleid is niet altijd gelijklopend is met wat de individuele leerkracht beslist.  Regels en afspraken kaderen zelden in een weldoordacht beleid. Het ‘sanitaire gebeuren’ blijkt zelden een gespreksonderwerp tussen leerkrachten en directie, in de klas, met de ouders… tenzij om acuut problemen op te lossen.

Wil men echter werken aan een gezonde schoolomgeving waar kinderen gestimuleerd worden gezond te eten, veel te drinken, fruit te eten … dan zal men ook het ‘toilet’ vroeg of laat ter sprake moeten brengen.